Pieter-Paul Verhaeghe

Apache. “Minderheid van de makelaars zijn diehard racisten”

Socioloog Pieter-Paul Verhaeghe schat na drie jaar onderzoek in dat 10% van de makelaars diehard racisten zijn die etnische minderheden discrimineren. Bij die groep werkt sensibilisering niet. Met zijn boek ‘Liever Sandra dan Samira?’ hoopt hij praktijktesten en mystery shopping terug op de agenda te plaatsen. Daarvoor moet hij opboksen tegen een machtige lobby die alles bij het oude wil laten.

Als we de hashtags #MeToo en #DailyRacism mogen geloven zitten we op een kantelpunt. Ervaringen van seksisme en racisme worden op het net gegooid en veroordeeld. Dat heel wat mensen met discriminatie in aanraking komen omwille van hun afkomst, geslacht, beperking of leeftijd lijken we niet langer te pikken.

Maar de hashtags tonen ook aan hoeveel onbegrip er nog bestaat voor de problematiek. Slachtoffers stoten veelal op een muur van ongeloof. Ze zouden zelf verantwoordelijk zijn voor wat hen overkwam. Harvey Weinstein en Bart De Pauw zijn uitzonderingen en er zou helemaal niets structureel mis zijn in onze maatschappij.

Om te bewijzen dat we in België wél structureel discrimineren pleit socioloog Pieter-Paul Verhaeghe (VUB en UGent) in zijn boek ‘Liever Sandra dan Samira?’ voor praktijktesten en mystery shopping. “Want zo kunnen we discriminatie objectief vaststellen, bewijzen en bestrijden”, aldus de auteur.

Gebrek aan bewijsmateriaal

“Racisme en seksisme zijn zo goed als onbestraft in België. Van de 1907 dossiers die het gelijkekansencentrum Unia vorig jaar opende, startte de organisatie 18 gerechtelijke dossiers op. Daarnaast bemiddelde Unia in 235 niet-gerechtelijke dossiers. Aan het merendeel van de klachten kon dus geen gevolg worden gegeven. Dat komt veelal door een tekort aan bewijs. Daarmee kunnen praktijktesten en mystery shoppers helpen”, zegt Verhaeghe.

“In de federale antidiscriminatiewet van 2003 stonden praktijktesten expliciet vermeld als middel om discriminatie te bewijzen”, schrijft Verhaeghe in het eerste hoofdstuk. De ministerraad moest enkel nog zorgen voor de uitvoering aan de hand van een koninklijk besluit. Meer dan tien jaar later is het daar nog steeds op wachten. Intussen verdwenen de praktijktesten in 2007 alweer expliciet uit de wet toen die werd herschreven.

Tijdens het Zomerakkoord besliste de federale regering dat mystery shopping moet worden ingezet in de strijd tegen discriminatie op de arbeidsmarkt. “De Sociale Inspectie zal kunnen overgaan tot anonieme tests bij ondernemingen in geval van objectieve aanwijzingen van discriminatie”, staat er te lezen.

Cover Liever Sandra dan Samira

 

Nood aan proactieve testen

Die beslissing is voor Verhaeghe symbolisch dan wel een stap in de goede richting, in de praktijk zal het niets veranderen. “Het is een reactieve controle. Je moet eigenlijk al zwart op wit kunnen bewijzen dat iemand discrimineert. Dan pas kunnen mystery shoppers worden ingezet om het bedrijf te controleren op inbreuken.”

En dat is een probleem, want het gezicht van discriminatie is veranderd. We versturen geen brieven meer waarin staat dat iemand niet aangenomen is voor een job omdat die te oud of zwanger is. En we maken geen advertenties met de waarschuwing dat vreemdelingen niet welkom zijn in een woning. “Nu discrimineren we verborgen”, zegt Verhaeghe. “Je krijgt gewoon geen reactie of een andere kandidaat was zogezegd meer geschikt. Daarom hebben we ook proactieve testen nodig.”

Handleiding

Wie zelf aan de slag wil met praktijktesten kan knowhow opdoen aan het eind van het boek. In elf bladzijden en vijf stappen beschrijft Verhaeghe hoe je zelf praktijktesten organiseert of gaat mystery shoppen in je eigen organisatie of gemeente.

Woningmarkt

Verhaeghe zelf doet vooral onderzoek naar discriminatie op de woningmarkt. Hij stootte daarbij op drie soorten discriminatie. Aversieve discriminatie komt voort uit een diepgewortelde afkeer van een bepaalde bevolkingsgroep. Zij discrimineren bewust door hen geen woning te verhuren. Verhaeghe schat dat 10% van de makelaars overtuigd racistisch is.

Een tweede groep die bewust discrimineert zijn de risicovermijders. Door vooroordelen besluiten ze ‘op zeker te spelen’ en hun woning niet te verhuren aan bijvoorbeeld mensen met een migratie-achtergrond. Onderzoek toont aan dat hoe meer vraag en hoe minder aanbod er is, dus hoe meer mensen een woning willen huren maar hoe beperkter het woningaanbod, hoe meer er wordt gediscrimineerd. De verhuurder ‘heeft dan toch keuze’. Dat is ook van toepassing op de arbeidsmarkt. Bij knelpuntberoepen wordt minder gediscrimineerd dan wanneer er veel kandidaten zijn voor een job.

De derde groep discrimineert onbedoeld. In een fractie van een seconde maken zij een onbewuste keuze die gebaseerd is op ingebakken vooroordelen en hokjesdenken.

Machtige lobby

Dat praktijktesten en mystery shopping niet op grote schaal worden ingezet komt grotendeels door wat Verhaeghe de ‘anti-antidiscriminatielobby’ noemt. Dat zijn de koepels van vastgoedmakelaars, werkgeversorganisaties en syndicaten die structurele maatregelen in de strijd tegen discriminatie trachten tegen te houden. “Zij behoren tot het establishment en hebben bijgevolg heel wat politieke invloed. Zij lobbyen om alles zo veel mogelijk bij het oude te laten en minimaliseren de problematiek constant”, zegt Verhaeghe.

Volgens Verhaeghe heeft die lobby erg sterke vertegenwoordigers. Zij worden betrokken bij evaluaties van de antidiscriminatiewet, genderwet en antiracismewet. Een onafhankelijke expertencommissie bepaalt dan wat niet goed is aan de wet en moet veranderen. “Werkgevers krijgen nadien tien pagina’s in het rapport om te reageren op die opmerkingen, maar hetzelfde wordt niet gevraagd aan het Minderhedenforum of de Vrouwenraad”, aldus Verhaeghe.

De belangenorganisaties pleiten voor zelfregulering. Als voorbeeld geeft Verhaeghe Federgon. De koepelorganisatie voor HR-dienstverleners waaronder interimkantoren zegt zelf al tien jaar praktijktesten te organiseren om discriminerende interimkantoren op te sporen. “Maar ze geven geen inzicht in hun methodologie en resultaten”, zegt Verhaeghe. “In dat geval is zelfregulering meer zelfbescherming en verandert er niets.”

Commerciële belangen boven mensenrechten

Verhaeghe verdenkt de organisaties niet van racisme. Hun lobbywerk wordt volgens de onderzoeker ingegeven door commerciële belangen, en dat gaat ten koste van mensenrechten. Dat mensen een gelijke toegang moeten hebben tot huisvesting ongeacht hun origine, leeftijd, geslacht of beperking moet wijken wanneer een klant een andere mening heeft. Iemand uitnodigen voor het bekijken van een woning is immers tijdsverlies wanneer de klant de persoon toch niet zal uitkiezen.

Iemand uitnodigen voor het bekijken van een woning is tijdsverlies wanneer de klant de persoon toch niet zal uitkiezen

Een expliciete tegenaanval komt er ook weleens. Bijvoorbeeld als reactie op de masterproef van een studente van Verhaeghe. Uit praktijktesten van Dounia Bourabain bleek in september dat kledingverkoopsters zich meer uitsloven voor witte Belgen dan voor klanten van vreemde origine. Christine Mattheeuws, voorzitter van het Neutraal Syndicaat voor Zelfstandigen (NSZ) vond het normaal dat handelaars mensen van vreemde origine beter in de gaten houden omdat die groep statistisch gezien het meeste steelt. De uitspraak zorgde voor een storm van protest.

Gebrek aan politieke wil

Maar it takes two to tango. Er is volgens de socioloog te weinig politieke wil om praktijktesten en mystery shopping in te voeren, en dat zowel bij links als rechts. Verhaeghe: “De partijstandpunten van CD&V en Open Vld zijn voor praktijktesten, maar het uitvoeren ervan heeft blijkbaar minder prioriteit. Dat kan ook worden gezegd voor centrum links, want de regering Di Rupo heeft het koninklijk besluit ook niet uitgevoerd. Bij N-VA is er compleet geen interesse. Zij ontkennen en bagatelliseren discriminatie voortdurend.”

“Tot op vandaag staat er geen politicus met macht op die zegt dat de stem van minderheden en vrouwen even belangrijk is als die van makelaars en werkgevers”, besluit hij.

Lees meer: https://www.apache.be/2017/12/04/liever-sandra-dan-samira/?sh=2d98a4f2c1656eb60e84c-96811589 © Apache

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: